Nợ Bảo hiểm xã hội trên địa bàn tỉnh Bến Tre: Thực trạng và giải pháp

Ngày đăng bài: 09/10/2017 | Tác giả: Nguyễn Lâm

Trên cơ sở Luật BHXH và các văn bản hướng dẫn thi hành, cơ quan BHXH tỉnh Bến Tre và các ngành có liên quan đã có nhiều nỗ lực trong công tác tuyên truyền, thanh tra, kiểm tra, đôn đốc thu hồi nợ…cũng như cải cách thủ tục hành chính, ứng dụng công nghệ thông tin để đẩy nhanh việc giải quyết chế độ, chính sách cho người lao động khi có yêu cầu. Nhờ đó, đa số doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh chấp hành tốt việc đóng BHXH, BHYT cho người lao động.

Tuy nhiên, tình trạng nợ BHXH của các doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh đã và đang trở thành một vấn đề nan giải, đòi hỏi sự chung tay vào cuộc của nhiều cấp chính quyền. Theo báo cáo của BHXH tỉnh, tính đến cuối tháng 7 năm 2017, trên địa bàn tỉnh có 1.672 doanh nghiệp. Số doanh nghiệp tham gia đóng BHXH cho người lao động là 758 doanh nghiệp, tỉ lệ 45,33%. Số doanh nghiệp nợ đọng BHXH 410 doanh nghiệp.

Tại Kỳ họp thứ Hai, HĐND tỉnh, khóa IX đã ban hành Nghi quyết thành lập Đoàn giám sát việc thực hiện chính sách pháp luật về bảo hiểm xã hội trong các loại hình doanh nghiệp gồm 10 thành viên do bà Đỗ Thị Thu Thảo, Phó Chủ tịch Hội đồng nhân dân tỉnh làm Trưởng Đoàn giám sát (ảnh: Nguyễn Lâm)

Những hạn chế trong tham gia BHXH

Tỉ lệ doanh nghiệp tham gia BHXH trên địa bàn tỉnh còn thấp, vẫn còn 914 doanh nghiệp đủ điều kiện tham gia BHXH theo quy định nhưng chưa tham gia, chiếm tỉ lệ 54,67%, vẫn còn nhiều doanh nghiệp có tham gia BHXH nhưng tham gia không đầy đủ số lao động hiện có, còn nhiều người lao động vẫn chưa được tham gia và hưởng chính sách BHXH theo quy định, trong khi các chế tài xử phạt chưa đủ sức răn đe.  

Công tác tuyên truyền hiệu quả chưa cao, chưa làm thay đổi được nhận thức của một bộ phận người lao động cũng như chủ doanh nghiệp. Về phía người lao động, một bộ phận người lao động phổ thông nhận thức về quyền lợi bảo hiểm chưa thông suốt. Mặt khác, những người lao động theo mùa vụ (như công nhân nuôi thủy sản, làm vườn, chăm sóc hoa kiểng…) không muốn đóng BHXH, chỉ muốn hưởng nguyên lương. Về phía người sử dụng lao động, nhiều chủ doanh nghiệp tìm cách né tránh, chiếm dụng tiền BHXH của người lao động để sử dụng vào mục đích khác, hoạt động tuyên truyền của các cơ quan nhà nước thời gian qua rất khó tiếp cận những người này.

Tình trạng nợ BHXH kéo dài ảnh hưởng đến quyền lợi của người lao động nhưng công tác thanh tra, kiểm tra, xử phạt vẫn còn nhiều khó khăn, bất cập, mặc  dù UBND tỉnh BếnTre đã chỉ đạo quyết liệt, ban hành các quyết định xử phạt hành chính, các cơ quan chức năng có nhiều nỗ lực trong việc đôn đốc thực hiện nhưng đến nay vẫn chưa có giải pháp xử lý hiệu quả tình trạng nợ đọng BHXH của một vài doanh nghiệp.

Việc thực hiện các biện pháp bảo vệ quyền lợi của người lao động chưa nghiêm, chưa hiệu quả.

Ngoài nợ đọng BHXH của các doanh nghiệp, thì có tình trạng một số cơ quan, tổ chức sử dụng ngân sách nhà nước cũng đang nợ BHXH. Tính đến tháng 7 năm 2017, ngân sách tỉnh còn nợ 217 tỉ đồng, chủ yếu là kinh phí mua BHYT cho hộ nghèo và người dân các xã bãi ngang.

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng chậm đóng, trốn đóng, nợ BHXH kéo dài của các doanh nghiệp.

Một số doanh nghiệp quy mô nhỏ, do sử dụng lao động là thành viên trong gia đình (kinh doanh cây xăng, tiệm vàng…) nên không ký kết hợp đồng lao động, không tham gia BHXH. Một số người lao động không muốn đóng BHXH, chỉ muốn hưởng nguyên lương, chủ doanh nghiệp lấy lý do công việc theo mùa vụ không ổn định để không ký hợp đồng lao động trên 3 tháng và không đóng BHXH cho người lao động theo quy định.

Hệ thống pháp luật hiện nay chưa đảm bảo sự công bằng giữa người thực hiện tốt chính sách pháp luật về BHXH với những người không thực hiện: các doanh nghiệp tham gia BHXH khi chậm nộp thì cơ quan BHXH đến thanh tra nhắc nhở thu hồi nợ, trong khi các doanh nghiệp khác không tham gia BHXH thì chưa có chế tài xử phạt nghiêm. Trước đây, vi phạm pháp luật về BHXH chỉ bị xử phạt hành chính, hiện tại, Bộ Luật Hình sự sửa đổi năm 2015 đã bổ sung Điều 216 quy định về tội danh trốn đóng BHXH, BHTN, BHYT nhưng Bộ luật Hình sự sửa đổi, bổ sung đến ngày 01 tháng 01 năm 2018 mới chính thức có hiệu lực thi hành nên cũng làm hạn chế tính răn đe của việc chấp hành đóng BHXH, BHYT của doanh nghiệp.

Tình trạng nợ BHXH kéo dài trong các doanh nghiệp chủ yếu là do tình hình sản xuất kinh doanh của đơn vị gặp nhiều khó khăn. Theo quy định của Luật BHXH thì chỉ trong trường hợp doanh nghiệp gặp khó khăn nghiêm trọng (do thiên tai, hỏa hoạn…) thì mới được cơ quan cấp giấy phép kinh doanh đồng ý xác nhận tạm ngưng hoạt động, tạm thời không phải trả phần lãi chậm nộp BHXH, tuy nhiên, thời gian này không kéo dài quá 12 tháng. Tình trạng sản xuất kinh doanh khó khăn và khả năng khó trả nợ của doanh nghiệp thì không được giải quyết cho trả lãi chậm nộp BHXH nên dẫn đến tình trạng doanh nghiệp nợ đọng kéo dài.

Một bộ phận người lao động nhận thức chưa đầy đủ, sâu sắc về mục tiêu, ý nghĩa của chính sách BHXH, coi trọng lợi ích trước mắt nên không tích cực tham gia BHXH. Người sử dụng lao động ở các doanh nghiệp vừa và nhỏ ý thức chấp hành pháp luật chưa cao, lợi dụng sự thiếu hiểu biết của người lao động để chiếm dụng tiền đóng BHXH.

Công đoàn trong các doanh nghiệp ngoài quốc doanh chưa thể hiện được vai trò đại diện bảo vệ quyền lợi chính đáng của người lao động, phải lệ thuộc vào chủ doanh nghiệp nên không thể bảo vệ quyền lợi của người lao động. Cán bộ công đoàn cũng là người làm thuê được chủ doanh nghiệp trả lương, họ không dám đứng ra khởi kiện hoặc ủy quyền cho công đoàn cấp trên khởi kiện. Vì vậy, việc khởi kiện ra Tòa trên thực tế chưa thực hiện được. Có những doanh nghiệp chưa thành lập được tổ chức Công đoàn.

Chức năng thanh tra, kiểm tra được giao cho cơ quan BHXH và ngành Lao động, Thương binh và Xã hội nhưng lực lượng, phương tiện, công cụ để thực hiện chức năng này còn thiếu, chế tài xử phạt chưa đủ sức răn đe. Ngoài ra, việc thanh tra, kiểm tra cũng phải tuân thủ các quy định và không được thanh tra, kiểm tra doanh nghiệp quá 01 lần/năm theo Chỉ thị số 20/CT-TTg ngày 17 tháng 5 năm 2017 của Thủ tướng Chính phủ về việc chấn chỉnh hoạt động thanh tra, kiểm tra đối với doanh nghiệp.

Tỉnh Bến Tre hiện đang thực hiện chủ trương lớn là khuyến khích phát triển doanh nghiệp. Vì vậy, các quyết định có thể ảnh hưởng đến uy tín của doanh nghiệp chính quyền địa phương đều rất thận trọng, cân nhắc nên chưa áp dụng biện pháp công khai tên doanh nghiệp nợ BHXH lên các phương tiện thông tin đại chúng.

Giải pháp khắc phục tình trạng nợ BHXH của doanh nghiệp

Để góp phần giải quyết những khó khăn, bật cập trong vấn đề nợ BHXH của doanh nghiệp, Đoàn giám sát của HĐND tỉnh Bến Tre về việc thực hiện chính sách pháp luật về bảo hiểm xã hội trong các loại hình doanh nghiệp đã kiến nghị:

Bà Đỗ Thị Thu Thảo, Phó Chủ tịch HĐND tỉnh, Trưởng Đoàn giám sát chủ trì buổi làm việc với các thành phần đoàn để thống nhất ý kiến của Đoàn giám sát về việc thực hiện chính sách pháp luật về bảo hiểm xã hội trong các loại hình doanh nghiệp (ảnh: Nguyễn Lâm)

Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Xem xét trình Quốc hội quyết định sửa đổi Luật Công đoàn, Luật BHXH theo hướng giao quyền khởi kiện ra tòa cho Công đoàn cấp trên trực tiếp hoặc cho cơ quan BHXH, không cần phải có giấy ủy quyền của người lao động hoặc Công đoàn cơ sở, khi đã có đủ cơ sở chứng minh doanh nghiệp vi phạm chính sách, pháp luật về BHXH làm ảnh hưởng đến quyền và lợi ích chính đáng của người lao động.

Chính phủ:

Chỉ đạo các cơ quan có liên quan thực hiện nghiêm các quy định của Bộ Luật Hình sự sửa đổi, bổ sung về tội danh trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN khi Bộ Luật chính thức có hiệu lực để bảo đảm sự công bằng trong thực hiện chính sách pháp luật về BHXH.

Đối với các doanh nghiệp nợ BHXH kéo dài, đề nghị Chính phủ xem xét có cơ chế thẩm tra, xác minh khả năng trả nợ, nếu kết quả xác minh doanh nghiệp thực sự khó khăn không có khả năng trả dứt điểm nợ BHXH thì nên có cơ chế khoanh nợ cho doanh nghiệp để doanh nghiệp tập trung đóng trả phần nợ gốc, ưu tiên chốt sổ BHXH cho những người lao động nghỉ việc, nghỉ hưu./.

Bài viết, ảnh: Nguyễn Lâm